Skip to content

Isle of Anglesey County Council


Dogfen y mis Gwasanaeth Archifau


Dogfen Y Mis: Gorffennaf 2019

Dogfen Y Mis: Pushball y Daily Mail ym Mhorthaethwy 1931

Cyfeirnod: WSF/399

Ar yr olwg gyntaf, hawdd yw tybio mai ymweliad y syrcas sydd dan sylw yn y llun yma, ond na, pushball y Daily Mail sydd yn ymweld â Phorthaethwy. Felly, be yn union ydi pushball sioe syrcas? Sialens balans? Gêm oedd pushball, gyda 2 dim am y gorau i wthio’r bêl dros linell gôl y naill a’r llall. Roedd pwyntiau bonws ar gael am wthio’r bêl rhwng bostiau’r gôl.

Gŵr o’r enw Moses G Crane o Massachusetts ddaeth i fyny hefo’r syniad. Ar ôl iddo fod yn gwylio gemau pêl droed Americanaidd, a oedd iddo fo yn brofiad diflas gan ei fod yn ei chael yn anodd gweld y bêl fach frown ar y maes brown. Yr ateb - dyfeisio gêm newydd gyda phêl enfawr na ellir ei methu. Roedd pêl pushball yn chwe troedfedd o ddiamater.

Chwaraewyd y gêm am y tro cyntaf yn yr Unol Daleithiau yn yr 1890au, ac erbyn dechrau’r ugeinfed ganrif roedd pushball wedi cyrraedd Prydain. Cafodd ei chwarae am y tro cyntaf yn Headingley, ac yna mynd ar daith o gwmpas y wlad. Death miloedd allan i weld y gêm newydd syfrdanol Americanaidd yma, ond croeso ddigon cymysg gafodd pushball. Roedd y chwaraewyr a roddodd dro arni yn dweud ei bod yn gêm galed tu hwnt ac yn waith llawer mwy corfforol na phêl droed, ond yn ôl y cefnogwyr roedd pushball yn gêm gyffrous iawn i’w gwylio. Erbyn cyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf roedd diddordeb pobol wedi pylu a doedd pushball heb esgyn i uchelfannau gemau fel pêl droed. Foddbynag, yn y 1930au roedd yna adfywiad ym mhoblogrwydd pushball, a chafodd cynghrair ei noddi gan bapur newydd y Daily Mail - yn y cyfnod yma o adfywiad pushball mae’r llun yma wedi ei dynnu ym Mhorthaethwy. 

I weld y ddogfen mewn mwy o fanylder, gweler yr atodiad isod os gwelwch yn dda.

Mae’r holl ddelweddau, ffotograffau a dogfennau sy’n ymddangos ar y dudalen hon yn destun cyfyngiadau hawlfraint.